Tổng hợp

Sự hình thành, phát triển của tổ chức thương mại quốc tế WTO

Sơ lược thông tin về Tổ chức thương mại thế giới (WTO)? Thuật ngữ tiếng Anh? Từ hệ thống Bretton Woods đến WTO? Từ WTO đến Chương trình Doha phát triển và con đường tiếp theo?

Tổ chức thương mại quốc tế (WTO) là tổ chức quốc tế duy nhất đưa ra những nguyên tắc thương mại giữa các quốc gia trên thế giới. Chức năng chính của WTO là nỗ lực đảm bảo hoạt động thương mại giữa các quốc gia được tiến hành tự do, trôi chảy, và cho phép dự báo được xu thế thương mại. Tâm điểm của WTO là các hiệp ước được đông đảo các quốc gia thành viên đàm phán và ký kết. Trong bài viết này, chúng tôi xin trình bày về sự hình thành, phát triển của Tổ chức thương mại thế giới trong việc giải quyết các tranh chấp thương mại quốc tế.

Bạn đang xem: Sự hình thành, phát triển của tổ chức thương mại quốc tế WTO

Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài: 

1. Sơ lược thông tin về Tổ chức thương mại thế giới (WTO):

1.1. Tính tất yếu ra đời của tổ chức:

Trong xu thế công nghiệp hóa, hiện đại hóa đang lan tỏa khắp thế giới, kinh tế đã trở thành mối quan tâm hàng đầu. Hiện nay, thương mại quốc tế là tâm điểm trong các buổi hội nghị của các tổ chức quốc tế. Sự đi lên của thương mại quốc tế kéo theo sự phát triển của các yếu tố khác. Một trong các yếu tố đó là luật pháp, sự tranh chấp thương mại cũng như hướng giải quyết.

Tranh chấp thương mại quốc tế là một vấn đề nhức nhối luôn gia tăng kèm theo sự phát triển của kinh tế. Sự giao thoa kinh tế có thể xảy ra bất đồng khi một nước cho rằng nước kia có hành vi vi phạm thỏa thuận, hiệp ước hay cũng có thể là do pháp luật có sự mâu thuẫn.

Tuy nhiên, có thể hiểu tranh chấp thương mại quốc tế là sự trái chiều về quyền, lợi ích mà trong đó yêu cầu hay đòi hỏi của một bên bị bên kia từ chối hay khiếu kiện lại. Tuy nhiên điểm khác biệt với tranh chấp thông thường là ở các đối tượng tranh chấp. Bao gồm:

+ Các vấn đề phát sinh từ hoạt động thương mại quốc tế.

+ Các chính sách thương mại của quốc gia đi ngược lại với những cam kết quốc tế.

WTO ra đời thực hiện các mục tiêu trong các hoạt động:

+ Quản lý các hiệp định thương mại;

+ Làm diễn đàn cho các cuộc đàm phán thương mại;

+ Giải quyết tranh chấp thương mại;

+ Kiểm điểm chính sách thương mại của các quốc gia;

+ Trợ giúp các nước đang phát triển về chính sách thương mại;

+ Hợp tác với các tổ chức quốc tế khác.

Như vậy, để giải quyết tranh chấp có rất nhiều hiệp ước, hiệp định ra đời, và hơn thế nữa còn có cả Tổ chức thương mại thế giới WTO ra đời để điều chỉnh quan hệ thương mại giữa các nước.

1.2. Các thông tin về tổ chức:

WTO được thành lập theo Hiệp định thành lập Tổ chức thương mại thế giới ký tại Marrakesh (Marốc) ngày 15-4-1994. WTO chính thức đi vào hoạt động từ ngày 1-1-1995.

WTO ra đời trên cơ sở kế tục tổ chức tiền thân là Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (The General Agreement on Tariffs and Trade – GATT). Đây là tổ chức quốc tế duy nhất đề ra những nguyên tắc thương mại giữa các quốc gia trên thế giới. Trọng tâm của WTO chính là các hiệp định đã và đang được các nước đàm phán và ký kết.

Các nguyên tắc và các hiệp định của GATT được WTO kế thừa, quản lý, và mở rộng. Không giống như GATT chỉ có tính chất của một hiệp ước, WTO là một tổ chức, có cơ cấu tổ chức hoạt động cụ thể.

– Trụ sở chính: Geneva, Thụy Sĩ.

– Thành viên: 164 nước.

– Gia nhập vào ngày 7-11-2006, Việt Nam là thành viên thứ 150 của WTO. Kể từ ngày 11/1/2007, Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của tổ chức thương mại lớn nhất thế giới này.

– Ngôn ngữ chính: Tiếng Anh, Tiếng Pháp, Tiếng Tây Ban Nha.

– Ngày 1 tháng 9 năm 2013, Roberto Azevêdo được bầu làm Tổng giám đốc thay cho ông Pascal Lamy.

2. Thuật ngữ tiếng Anh:

WTO là tên viết tắt từ tiếng Anh của Tổ chức thương mại thế giới (World Trade Organization).

3. Từ hệ thống Bretton Woods đến WTO:

Từ năm 1944, song song với việc đàm phán thành lập Tổ chức Liên Hợp quốc, Hệ thống Bretton Woods được thành lập với kết cấu có ba trụ cột cơ bản là Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) và ITO với tính cách là một Tổ chức chuyên môn của Liên Hợp quốc.

WTO được thành lập và đi vào hoạt động từ ngày 01.01.1995, nhưng hệ thống luật lệ thương mại quốc tế thuộc diện điều chỉnh của Tổ chức này thì đã tồn tại từ trước đó.

 

Nhằm thành lập ITO, hơn 50 nước đã tham gia đàm phán xây dựng các văn kiện pháp lý của ITO. Trước khi kết thúc thảo luận vào năm 1946, 23 trong số 50 nước tham gia đàm phán đã tiến hành đàm phán để giảm và thực hiện thuế quan ràng buộc.

Ngay khi Chiến tranh thế giới lần thứ hai kết thúc, các nước này đã thực hiện:

+ Tiến hành ngay quá trình tự do hoá thương mại;

+ Loại bỏ nhiều biện pháp bảo hộ vẫn được áp dụng từ đầu những năm 1930, mở đường cho 45.000 nhượng bộ thuế quan liên quan tới khoảng một phần năm thương mại thế giới, tương đương 10 tỷ USD;

+ Chấp nhận một số quy định về luật chơi – luật tác nghiệp trong thương mại quốc tế và nhanh chóng áp dụng “tạm thời” để bảo vệ kết quả của các nhượng bộ về thuế quan.

Toàn bộ các quy định về luật chơi – luật tác nghiệp trong thương mại quốc tế đó được đưa vào trong một văn bản pháp luật quốc tế dưới tên gọi là Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (Hiệp định GATT 1947), có hiệu lực từ tháng 1-1948.

Trong khi đó, văn kiện pháp lý về tổ chức của ITO – Hiến chương La Havana mãi sau mới được thông qua tại Hội nghị Liên Hợp quốc về thương mại và sử dụng lao động tổ chức tại La Havana năm 1948.

Song, do một số nước lớn không phê chuẩn Hiến chương La Havana, nên ITO không thể trở thành hiện thực. Do đó Hiệp định GATT 1947 là hiệp định quốc tế nhiều bên duy nhất điều chỉnh quan hệ thương mại hàng hoá trên phạm vi toàn cầu từ năm 1948 cho đến khi WTO ra đời vào năm 1995.

 

Lịch sử hơn nửa thế kỷ vận động thành lập một tổ chức thương mại toàn cầu chủ yếu được đánh dấu tại Geneva, Thuỵ sỹ. Tuy nhiên, sự thành lập tổ chức thương mại toàn cầu đó đã có không ít thăng trầm trải khắp các châu lục, từ những bước đi chập chững ban đầu vào năm 1947 tại Geneva (Thuỵ sỹ), đến Annecy (Pháp) năm 1949, Torquay (Vương quốc Anh) 1951, Tokyo (Nhật Bản) 1979 và cuối cùng tới Marrakesh (Marốc) năm 1994.

Trong suốt khoảng thời gian này, Hiệp định GATT 1947 đã vận hành như một hiệp định – luật chơi – luật tác nghiệp trong thương mại hàng hoá quốc tế nhiều bên như đã dự định. Do không thành lập được ITO, nên Hiệp định GATT 1947 cũng được vận hành như một tổ chức quốc tế de facto. Trên thực tế (GATT) điều chỉnh toàn bộ hệ thống thương mại hàng hoá quốc tế.

Đến những năm 1980, việc cải cách toàn diện hệ thống thương mại toàn cầu đã trở nên cấp thiết, mở đường cho sự ra đời của Vòng đàm phán Urugoay thành lập Tổ chức thương mại thế giới (WTO).

 

Ý tưởng về một vòng đàm phán quyết liệt để thành lập WTO được nhen nhóm vào tháng 11-1982 tại Hội nghị Bộ trưởng các nước thành viên GATT tại Geneva. Nhưng hội nghị lúc đó đã không vượt qua được rào cản quá lớn là vấn đề nông nghiệp. Song trên thực tế, chương trình làm việc do các bộ trưởng đưa ra đã tạo tiền đề cho chương trình Vòng đàm phán Urugoay.

Phải mất bốn năm vất vả cùng nhiều nỗ lực tìm kiếm và dàn xếp các vấn đề để đi đến nhượng bộ, các bộ trưởng mới đưa ra được quyết định vào tháng 9-1986 tại Punta del Este (Urugoay) về một Chương trình đàm phán đề cập hầu như toàn bộ các vấn đề về chính sách thương mại toàn cầu.

Các cuộc đàm phán có nhiệm vụ thúc đẩy việc mở rộng nhiều lĩnh vực mới, đặc biệt là thương mại dịch vụ và thương mại về quyền sở hữu trí tuệ, cải tổ các chính sách thương mại đối với những sản phẩm nhạy cảm như nông sản và hàng dệt may. Tất cả các điều khoản của Hiệp định GATT 1947 đã được xem xét lại.

Ngày 15-4-1994, đa số các Bộ trưởng của 123 nước gia đàm phán đã ký Văn kiện cuối cùng của Vòng đàm phán Urugoay tại cuộc họp diễn ra ở Marrakesh (Marốc). Hiệp định và Tuyên bố Marrakesh ngày 15/4/1994 đã khẳng định kết quả Vòng đàm phán Uruguay là nhằm tăng cường nền kinh tế thế giới và thúc đẩy thương mại, đầu tư, tăng việc làm và thu nhập trên toàn thế giới và thành lập Tổ chức thương mại thế giới (WTO).

Một hệ thống các hiệp định điều chỉnh quan hệ thương mại toàn cầu, ba trụ cột cơ bản đã được ký kết giữa các nước. Trong đó có nhiều hiệp định xác định lộ trình cho những việc phải làm ngay lập tức nhưng cũng có việc sẽ làm trong tương lai. Đó là:

+ Hiệp định về thương mại và thuế quan – Hiệp định GATT 1994;

+ Hiệp định về thương mại dịch vụ – Hiệp định GATS;

+ Hiệp định về các khía cạnh thương mại của quyền sở hữu trí tuệ – Hiệp định TRIPS.

Đối với một số lĩnh vực, việc phải làm là tiếp tục đàm phán hoặc xúc tiến những cuộc đàm phán mới. Một số lĩnh vực khác lại yêu cầu đánh giá tình hình triển khai hiệp định vào những thời điểm cụ thể.

Một số cuộc đàm phán thì nhanh chóng kết thúc, đặc biệt là về vấn đề hạ tầng viễn thông và dịch vụ tài chính (chính phủ các nước đã rất nhanh chóng đi đến thống nhất về việc mở cửa thị trường cho sản phẩm công nghệ thông tin, vấn đề vượt ra ngoài khuôn khổ của chương trình WTO). Một số cuộc đàm phán khác thì phức tạp hơn, mất nhiều thời gian hơn.

Tuy vậy, Vòng Uruguay và các cam kết ở đó cũng đặt cơ sở cho các cuộc đàm phán mới về hàng loạt các vấn đề trong thời gian tới.

4. Từ WTO đến Chương trình Doha phát triển và con đường tiếp theo:

Khoảng năm 1995-1996, một số nước thành viên WTO đề nghị tiến hành vòng đàm phán mới trước năm 2000 về hàng loạt vấn đề mà các nhóm nước khác nhau trong WTO quan tâm. Các cuộc đàm phán được bắt đầu vào năm 1996.

Một chương trình đàm phán mới đã được đưa ra gồm hơn 30 đề mục, trong đó có một số vấn đề đáng chú ý:

+ Dịch vụ vận tải hàng hải kết thúc đàm phán về mở cửa thị trường (tiến hành vào ngày 30-6-1996, hoãn lại tới năm 2000, sau chuyển sang Chương trình Doha);

+ Dịch vụ và môi trường (xác định thời hạn báo cáo kết quả của nhóm công tác tháng 12/1996);

+ Dịch vụ mua sắm chính phủ (tiến hành đàm phán đầu năm 1997);

+ Dịch vụ viễn thông cơ bản (kết thúc đàm phán  tháng 2/1997);

+ Dịch vụ tài chính (kết thúc đàm phán tháng 12/1997);

+ Trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ: thiết lập hệ thống đa phương về thông báo và đăng chỉ dẫn địa lý đối với rượu vang (tiến hành đàm phán, trở thành một bộ phận trong Chương trình Doha);

+ Hàng dệt may (một giai đoạn mới bắt đầu vào tháng 1/1998);

+ Các biện pháp phòng vệ khẩn cấp trong lĩnh vực dịch vụ (áp dụng kết quả đàm phán trước 01-01-1998, hoãn lại đến tháng 3-2004);

+ Quy tắc xuất xứ sản phẩm (đi đến sự thống nhất tương đối giữa các quy tắc về xuất xứ sản phẩm của các quốc gia tháng 7/1998);

+ Các vấn đề về mua sắm chính phủ (mở những cuộc đàm phán mới để cải thiện các quy tắc và thủ tục bắt đầu vào cuối năm 1998);

+ Xem xét lai toàn bộ các quy tắc và thủ tục giải quyết tranh chấp (trước năm 1998);

+ Bắt đầu xem xét một số ngoại lệ đối với việc cấp bằng sáng chế và bảo vệ đa dạng thực vật (năm 1999);

+ Năm 2000 sẽ xem xét các vấn đề nông nghiệp, dịch vụ thuộc Chương trình Doha, các cam kết trần về thuế quan (xem xét lại khái niệm “nhà cung cấp chính” tại Điều 28 Hiệp định GATT 1994 về quyền của người tham gia đàm phán đối với việc sửa đổi mức trần), thống nhất kiểm tra định kỳ (hai năm một lần) việc thực thi Hiệp định TRIPS;

+ Trong năm 2002 xem xét các vấn đề dệt may và năm 2005 chấm dứt thời gian hiệu lực của hiệp định dệt may và áp dụng hoàn toàn Hiệp định GATT 1994 trong lĩnh vực này.

 

Tại Hội nghị Bộ trưởng lần thứ tư tổ chức tại Doha (Qatar) vào tháng 11/2001, các nước thành viên WTO đã nhất trí tiến hành Vòng đàm phán mới. Họ cũng thống nhất sẽ thảo luận nhiều vấn đề khác, đặc biệt là việc thực thi các hiệp định hiện nay. Tất cả các hoạt động này nằm trong một chương trình chung được gọi là Chương trình Doha Phát triển (DDA).

 

Các cuộc đàm phán diễn ra trong khuôn khổ của Uỷ ban đàm phán thương mại và các cơ quan hỗ trợ cho uỷ ban này. Đó thường là những hội đồng hoặc uỷ ban được triệu tập trong các “phiên họp bất thường”, hoặc những nhóm đàm phán được lập ra chuyên trách về một nội dung đàm phán.

Các hoạt động khác của Chương trình sẽ do các hội đồng hoặc các uỷ ban khác của WTO tiến hành. Tuyên bố Doha nêu ra 19-21 nhóm nội dung, tuỳ theo “quy tắc” mà cấu thành một hoặc ba nhóm nội dung để thảo luận. Phần lớn các nội dung này đòi hỏi phải tiến hành đàm phán; số còn lại thì đòi hỏi các biện pháp “thực hiện”, phân tích và theo dõi đánh giá.

Đăng bởi: AZ Solutions

Chuyên mục: Tổng hợp

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Back to top button

Bạn đang dùng trình chặn quảng cáo!

Bạn đang dùng trình chặn quảng cáo!